Stratejik Bir Kardeşlik: Emperyalizm ve Siyonizm Ortaklığı

Modern Ortadoğu'nun siyasi haritasını ve kronikleşmiş sorunlarını anlamak, 19. ve 20. yüzyılda filizlenen iki temel ideolojinin kesişimini, yani Emperyalizm ve Siyonizm'in stratejik ortaklığını kavramaktan geçer. Bu ilişki, tesadüfi bir ittifaktan çok daha fazlası olup, karşılıklı çıkarlara dayanan, birbirini besleyen ve doğuran, adeta "stratejik bir kardeşlik" olarak tanımlanabilecek derin bir bağdır. Siyonizm, hedeflerine ulaşmak için emperyal bir gücün himayesine ve lojistiğine muhtaçken; Emperyalizm, Ortadoğu gibi hayati bir coğrafyada kendi çıkarlarını kalıcı kılacak sadık bir yerel müttefike ihtiyaç duymuştur.

​I. Ortak Zemin: Kolonyal Mantık ve "Medenileştirme" Misyonu

​Emperyalizm, Sanayi Devrimi sonrası Avrupa'da yükselen, hammadde ve pazar arayışını temel alan, ancak kendini "geri kalmış toplumları medenileştirme" misyonuyla meşrulaştıran bir yayılmacılık projesiydi. "Beyaz adamın yükü" (White Man's Burden) söylemi, sömürgeciliği ahlaki bir kılıfa büründürüyordu.

​Modern Siyonizm de benzer bir zihinsel altyapıdan beslendi. Theodor Herzl ve takipçileri, Filistin'i "topraksız bir halk için halksız bir toprak" olarak tasvir ederken, bölgedeki mevcut Arap nüfusunu sistematik olarak görmezden geldiler. Siyonist söylemde, kurulacak Yahudi devleti Ortadoğu'nun "barbarlığı" içinde bir "uygarlık vahası" ve Avrupa medeniyetinin bir "ileri karakolu" olacaktı. Bu bakış açısı, emperyalistlerin sömürgeleştirdikleri topraklara ve halklara yönelik oryantalist ve küçümseyici tavrıyla birebir örtüşüyordu. Her iki ideoloji de hedefledikleri topraklardaki yerli halkı, iradesi ve geleceği hiçe sayılması gereken bir "sorun" olarak kodluyordu.

​II. Çıkarların Kesişimi: Emperyalist Patron ve Sadık Müttefik

20. ​yüzyılın başında, dünyanın en büyük emperyal gücü olan Britanya İmparatorluğu için Ortadoğu, Hindistan yolunun güvenliği ve giderek önemi artan petrol kaynakları nedeniyle vazgeçilmez bir bölgeydi. Yıkılmakta olan Osmanlı İmparatorluğu'nun topraklarını yeniden şekillendirme planları yapan İngiltere, bölgede kendisine kalıcı olarak sadık kalacak, Batı'ya entegre ve Arap milliyetçiliğine karşı bir tampon görevi görecek bir unsura ihtiyaç duyuyordu.

​Bu noktada Siyonist hareket, Britanya için mükemmel bir ortak adayı olarak ortaya çıktı. Siyonistler, Filistin'de bir devlet kurma hedeflerinin ancak dönemin süper gücünün desteğiyle mümkün olacağının farkındaydı. İngiltere'ye sundukları vaat açıktı: Kendilerine verilecek destek karşılığında, Süveyş Kanalı'nı koruyacak, bölgedeki İngiliz çıkarlarını güvence altına alacak ve Batı'ya bağımlı bir müttefik olacaklardı. Bu karşılıklı çıkar ilişkisi, bu stratejik kardeşliğin temelini attı.

​III. Ortaklığın Resmi Belgesi: Balfour Deklarasyonu

​Bu "kardeşliğin" doğum belgesi, 1917 tarihli Balfour Deklarasyonu'dur. İngiliz Dışişleri Bakanı Arthur Balfour'un Siyonist liderlere gönderdiği bu mektup, Britanya'nın Filistin'de bir Yahudi "ulusal yurdu" kurulmasını desteklediğini ilan ediyordu. Bu deklarasyon, insani veya ahlaki bir jestten ziyade, tamamen emperyalist hesapların bir ürünüydü:

1. ​Savaş Stratejisi: I. Dünya Savaşı'nda ABD ve Rusya'daki Yahudi kamuoyunun desteğini kazanmak.
2. ​Bölgesel Kontrol: Savaş sonrası kurulacak yeni düzende Filistin'i doğrudan kontrol altına almak için meşru bir zemin yaratmak.
3. ​Geleceğe Yatırım: Kendisine sadık bir "yerleşimci-sömürgeci" (settler-colonial) yapı oluşturarak bölgedeki uzun vadeli çıkarlarını garantiye almak.

​Balfour Deklarasyonu, Siyonist projeyi uluslararası alanda meşrulaştırırken, aynı zamanda onu emperyalizmin Ortadoğu'daki planlarının ayrılmaz bir parçası haline getirdi.

​IV. Kardeşliğin Eyleme Dökülmesi: Manda Yönetimi ve Sonrası

​I. Dünya Savaşı'nın ardından kurulan İngiliz Manda Yönetimi (1920-1948), bu ortaklığın ete kemiğe büründüğü dönem oldu. Manda yönetimi, sistematik olarak Yahudi göçünü teşvik etti, Yahudilerin toprak alımını kolaylaştırdı ve kendi askeri (Haganah gibi) ve idari yapılarını kurmalarına göz yumdu. Aynı dönemde, bu sürece direnen Filistinli Arapların siyasi örgütlenmeleri baskı altına alındı ve isyanları kanla bastırıldı (1936-1939 Büyük Arap İsyanı gibi). Britanya, adeta bir "ebe" rolü üstlenerek İsrail devletinin doğumuna giden yolu hazırladı.

​II. Dünya Savaşı'ndan sonra Britanya'nın küresel gücünü yitirmesiyle "emperyalist patron" rolü, yeni süper güç olan Amerika Birleşik Devletleri'ne geçti. Ancak ortaklığın özü değişmedi. İsrail, Soğuk Savaş döneminde ABD için Sovyet yanlısı Arap rejimlerine karşı vazgeçilmez bir piyon ve Ortadoğu'daki çıkarlarının en güvenilir koruyucusu oldu. Bu durum, Emperyalizm-Siyonizm kardeşliğinin, aktörler değişse de yapısının ne kadar kalıcı olduğunu göstermektedir.

​Sonuç

​Emperyalizm ve Siyonizm arasındaki ilişki, basit bir ittifakın ötesinde, ortak bir dünya görüşü, kesişen stratejik çıkarlar ve birbirini var eden bir dinamik üzerine kurulu bir "kardeşliktir." Siyonizm, emperyalizmin sağladığı siyasi, askeri ve diplomatik kalkan olmadan Filistin'de bir devlet kuramazdı. Emperyalizm ise Siyonist projeyi, Ortadoğu'daki hegemonyasını yerleştirmek ve sürdürmek için kullandığı en etkili araçlardan biri olarak gördü. Bu tarihsel ortaklığın mirası, bugün hala devam eden Filistin-İsrail sorununun merkezinde yer almakta ve bölgenin kaderini şekillendirmeye devam etmektedir.