Doğu Akdeniz Bağlamında Türkiye Yunanistan İlişkileri

Doğu Akdeniz bağlamında Türkiye-Yunanistan ilişkileri, uzun süredir devam eden ve zaman zaman gerginliklerin tırmandığı karmaşık bir konudur. Bu ilişkilerin temelini oluşturan ve gerginlik yaratan başlıca meseleler şunlardır:

​1. Deniz Yetki Alanları Anlaşmazlıkları:

• ​Kıta Sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölge (MEB): İki ülke arasındaki en önemli sorunlardan biri, kıta sahanlığı ve MEB sınırlarının belirlenmesidir. Türkiye, adaların, özellikle de kendi ana karasına yakın olan Yunan adalarının (örneğin Meis/Kastellorizo) tam kıta sahanlığı ve MEB yetkisine sahip olmasını kabul etmemektedir. Türkiye, bu sınırların hakkaniyet ve özel coğrafi koşullar dikkate alınarak belirlenmesi gerektiğini savunur.
• ​BM Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS): Yunanistan, 1982 tarihli UNCLOS'a tarafken, Türkiye taraf değildir. Yunanistan, UNCLOS hükümlerine dayanarak adalarının deniz yetki alanları oluşturma hakkına sahip olduğunu ileri sürer. Türkiye ise, bu sözleşmenin tüm ülkelere uygulanamayacağını ve Yunanistan'ın adalarını kullanarak büyük bir deniz alanını kendi yetki alanına katma çabasının uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtir.

​2. Enerji Kaynakları:

• ​Doğu Akdeniz'de son yıllarda keşfedilen hidrokarbon (doğal gaz ve petrol) yatakları, anlaşmazlıkları daha da alevlendirmiştir. Türkiye, kendi kıta sahanlığı içinde sismik araştırma ve sondaj faaliyetleri yürütmekte, bu da Yunanistan ve Kıbrıs Rum Yönetimi (KRY) ile gerginlik yaratmaktadır.
• ​Yunanistan ve KRY, İsrail ve Mısır gibi bölge ülkeleriyle enerji işbirliği anlaşmaları ve boru hattı projeleri (örneğin EastMed) geliştirerek Türkiye'yi bölgeden izole etme politikası izlemektedir. Buna karşılık Türkiye de, 2019'da Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına dair bir mutabakat zaptı (MUZ) imzalayarak bölgedeki dengeleri değiştirmeye çalışmıştır.

​3. Kıbrıs Sorunu:

• ​Kıbrıs sorunu, iki ülke arasındaki ilişkileri doğrudan etkileyen ve Doğu Akdeniz'deki gerginlikleri artıran temel bir meseledir. KRY'nin bölgedeki tek yasal temsilci olarak tanınma çabaları ve tek taraflı olarak MEB ilan edip enerji arama faaliyetleri yürütmesi, Türkiye ve KKTC tarafından kabul görmemektedir.

​4. Ege Denizi Anlaşmazlıkları:

• ​Doğu Akdeniz'in bir uzantısı olarak Ege Denizi'nde de karasuları genişliği, hava sahası (FIR hattı), adaların silahsızlandırılması ve bazı adacıkların (örneğin Kardak/Imia) egemenliği gibi konularda uzun süredir devam eden anlaşmazlıklar mevcuttur.

​Son Dönemdeki Gelişmeler:

• ​Zaman zaman askeri gerginliklerin yaşanmasına rağmen (özellikle 2020'de araştırma gemisi Oruç Reis'in faaliyetleri sırasında), son dönemde ilişkilerde "yumuşama" (détente) ve diyaloğa dönüş eğilimi gözlenmektedir.
• ​Bu yumuşama, doğal afetlerde (deprem, sel) karşılıklı yardım ve üst düzey diplomatik temaslarla (Cumhurbaşkanı ve Başbakan/Dışişleri Bakanı görüşmeleri) kendini göstermiştir.
• ​"Pozitif Gündem" adı altında ticareti, turizmi ve kültürel işbirliğini artırmaya yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Ancak temel anlaşmazlık konularının (deniz yetki alanları, Kıbrıs vb.) çözümü konusunda henüz somut bir ilerleme kaydedilememiştir.

​Sonuç olarak, Türkiye ve Yunanistan'ın Doğu Akdeniz'deki ilişkileri, hem tarihsel ve jeopolitik rekabetten hem de bölgenin enerji potansiyelinden kaynaklanan karmaşık bir denklemdir. İlişkilerde zaman zaman gerginlikler yaşansa da, iki NATO müttefiki olan bu ülkeler arasında diyalog ve işbirliği kanallarını açık tutma çabaları da sürmektedir.