Avrupa Haritasını Yeniden Çizen Antlaşma: Campo Formio Barışı (1797)

Campo Formio Barışı (veya Antlaşması), 17 Ekim 1797 tarihinde, Devrimci Fransa ile Avusturya Arşidüklüğü (Habsburg Monarşisi) arasında imzalanan, Avrupa tarihinde bir dönüm noktası niteliğindeki diplomatik bir belgedir. Bu antlaşma, Fransız Devrim Savaşları'nın ilk ve en önemli aşaması olan Birinci Koalisyon Savaşı'nı (1792-1797) resmen sona erdirmiş ve genç General Napolyon Bonapart'ın hem askeri bir deha hem de usta bir siyasetçi olarak Avrupa sahnesine çıkışını perçinlemiştir.

​Antlaşmaya Giden Süreç: Napolyon'un İtalya Seferi

​1789 Fransız Devrimi'nin ardından yayılan cumhuriyetçilik ve devrimci fikirler, Avrupa'nın monarşileri tarafından büyük bir tehdit olarak algılandı. 1792'de Avusturya ve Prusya'nın önderliğinde, Fransa'ya karşı "Birinci Koalisyon" kuruldu. Savaşın ilk yılları Fransa için zorlu geçse de, 1796'da Fransa'nın İtalya Ordusu'nun başına atanan genç General Napolyon Bonapart, savaşın seyrini kökten değiştirdi.

​Napolyon, bir dizi parlak askeri manevra ve zaferle Avusturya ve müttefiki Sardinya-Piemonte ordularını defalarca mağlup etti. Kuzey İtalya'yı büyük ölçüde kontrolü altına alan Napolyon, Avusturya'nın kalbine doğru ilerleyerek Viyana'yı tehdit etmeye başladı. Askeri açıdan çaresiz kalan Avusturya, barış istemek zorunda kaldı. Nisan 1797'de Leoben Ateşkesi imzalandı ve bunu, İtalya'nın kuzeyindeki Campo Formio köyünde (günümüz Campoformido) yapılan nihai barış görüşmeleri takip etti.

​Antlaşmanın Tarafları ve İmzacıları

​Antlaşma, iki ana taraf arasında imzalandı:

1. ​Fransa Cumhuriyeti: Baş müzakereci ve imzacı, İtalya Ordusu Başkomutanı General Napolyon Bonapart.
2. ​Avusturya Arşidüklüğü: Baş müzakereci ve imzacı, Kont Philipp von Cobenzl.

​Bu antlaşmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, müzakerelerin Paris'teki Fransız hükümetinden (Direktuvar) ziyade, büyük ölçüde Napolyon Bonapart tarafından şahsen yürütülmesidir. Bu durum, onun artan siyasi gücünün ve bağımsız hareket etme kapasitesinin de bir göstergesiydi.

​Antlaşmanın Başlıca Maddeleri ve Sonuçları

​Campo Formio Antlaşması, Avrupa'nın siyasi haritasını önemli ölçüde yeniden çizdi. Antlaşmanın kilit maddeleri şunlardı:

1. ​Avusturya Hollandası'nın (Belçika) Kaybı: Avusturya, bugünkü Belçika topraklarına denk gelen Avusturya Hollandası üzerindeki tüm haklarından vazgeçti ve bu toprakların Fransa tarafından ilhak edilmesini resmen tanıdı.
2. ​Venedik Cumhuriyeti'nin Sonu: Antlaşmanın en dramatik sonucu, 1000 yılı aşkın bir süredir bağımsız olan Venedik Cumhuriyeti'nin ortadan kaldırılması oldu. Napolyon, tarafsız olmasına rağmen Venedik'i işgal etmiş ve topraklarını Avusturya ile pazarlık masasında bir koz olarak kullanmıştı.
3. ​Toprakların Paylaşımı:
   • ​Avusturya'nın Kazançları: Venedik Cumhuriyeti'nin Adige Nehri'ne kadar olan ana kara toprakları, İstirya ve Dalmaçya kıyıları Avusturya'ya verildi. Bu, Avusturya'nın Adriyatik Denizi'ne önemli bir çıkış kazanması anlamına geliyordu.
   • ​Fransa'nın Kazançları: Fransa, Venedik'e ait olan İyon Adaları'nı (Yedi Ada) ve Venedik donanmasını aldı. Bu, Fransa'nın Doğu Akdeniz'deki nüfuzunu artıran stratejik bir kazanımdı.
4. ​"Kardeş Cumhuriyetler"in Kurulması: Napolyon, Kuzey İtalya'da Fransa'ya bağlı "kardeş cumhuriyetler" kurdu. Venedik'in Adige Nehri'nin batısında kalan toprakları ile Lombardiya bölgesi birleştirilerek Cisalpin Cumhuriyeti (Cisalpin Cumhuriyeti) kuruldu. Ayrıca Cenova'da da Ligürya Cumhuriyeti'nin kurulması tanındı. Bu cumhuriyetler, devrimci fikirlerin İtalya'da yayılmasına zemin hazırladı.
5. ​Ren Nehri Sınırı: Antlaşmanın gizli maddelerinde, Avusturya, Fransa'nın Ren Nehri'nin sol kıyısını sınır olarak kabul etmesini de onayladı. Bu konunun Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu'nun diğer üyeleriyle görüşülmesi için Rastatt'ta ayrı bir kongre toplanması kararlaştırıldı.

​Antlaşmanın Önemi ve Etkileri

​Campo Formio Barışı, kısa ömürlü olmasına rağmen (savaş 1798'de İkinci Koalisyon'un kurulmasıyla yeniden başladı) derin ve kalıcı etkilere sahip oldu:

• ​Birinci Koalisyon'un Dağılması: Antlaşma, Fransa'ya karşı kurulan ilk büyük ittifakı fiilen sona erdirdi. Avusturya'nın savaştan çekilmesiyle, Fransa'ya karşı savaşan tek büyük güç olarak Büyük Britanya kaldı.
• ​Napolyon Bonapart'ın Yükselişi: İtalya Seferi ve Campo Formio Antlaşması, Napolyon'u Fransa'da ulusal bir kahraman ve güçlü bir siyasi figür haline getirdi. Bu başarı, onun 1799'da iktidarı ele geçirmesine (18 Brumaire Darbesi) giden yolu açtı.
• ​İtalya'da Milliyetçiliğin Uyanışı: Asırlık Venedik Cumhuriyeti'nin yıkılması ve yeni "cumhuriyetlerin" kurulması, İtalyan yarımadasındaki eski düzeni sarstı. Bu durum, ironik bir şekilde, Fransız işgaline karşı bir İtalyan ulusal bilincinin ve birleşme (Risorgimento) arzusunun tohumlarını attı.
• ​Osmanlı İmparatorluğu Üzerindeki Etkisi: Fransa'nın İyon Adaları'nı alarak Adriyatik ve Doğu Akdeniz'e yerleşmesi, Osmanlı İmparatorluğu ve Rusya'yı doğrudan endişelendirdi. Bu gelişme, Napolyon'un bir sonraki hedefinin Mısır olacağının (1798 Mısır Seferi) habercisiydi.

​Sonuç olarak, Campo Formio Antlaşması, sadece bir savaşı bitiren bir belge değil, aynı zamanda eski feodal düzenin yıkılışını, ulus-devletlerin ve yeni ideolojilerin yükselişini simgeleyen, Napolyon Çağı'nı başlatan temel taşlarından biri olmuştur.