Hamas: Ortaya Çıkışı, İdeolojisi ve Bölgedeki Rolü

Hamas (İslami Direniş Hareketi'nin Arapça kısaltması: Harakat al-Muqawama al-Islamiyya), Filistin siyasetinin ve İsrail-Filistin çatışmasının en önemli ve tartışmalı aktörlerinden biridir. 1987'deki Birinci İntifada sırasında kurulan hareket, hem askeri bir kanada hem de Gazze Şeridi'ni yöneten siyasi bir yapıya sahiptir. Faaliyetleri, destekçileri tarafından bir direniş hareketi olarak görülürken, başta Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği, Kanada ve İsrail olmak üzere birçok ülke tarafından terör örgütü olarak tanınmaktadır.

​Tarihsel Kökenleri ve Kuruluşu

​Hamas, köklerini Mısır merkezli Müslüman Kardeşler hareketine dayandırır. 1987 yılında, Birinci İntifada'nın (Filistinlilerin İsrail işgaline karşı başlattığı ilk kitlesel ayaklanma) başlangıcında Şeyh Ahmed Yasin ve arkadaşları tarafından resmen kuruldu. Hareket, o dönemde Yaser Arafat liderliğindeki laik ve milliyetçi Filistin Kurtuluş Örgütü'ne (FKÖ) İslami bir alternatif olarak ortaya çıktı. Amacı, Filistin davasını İslami bir çerçevede ele almak ve silahlı direniş yoluyla İsrail işgaline son vermekti.

​İdeoloji ve Amaçlar

​Hamas'ın ideolojisi, İslami milliyetçilik temelinde şekillenir. Kuruluş dönemindeki 1988 tarihli Hamas Tüzüğü, tarihsel Filistin topraklarının tamamının (bugünkü İsrail, Batı Şeria ve Gazze Şeridi) bir İslam toprağı olduğunu ve bu topraklar üzerinde bir Yahudi devletinin varlığının kabul edilemez olduğunu savunuyordu. Bu tüzük, İsrail'in ortadan kaldırılması çağrısıyla oldukça radikal bir dil kullanıyordu.

​Ancak hareket, zamanla pragmatik bir evrim geçirdi. 2017'de yayınlanan yeni siyaset belgesi, 1988 tüzüğünün yerine geçmese de daha ılımlı bir dil benimsedi. Bu belgede Hamas:

• ​İsrail'i resmen tanımamakla birlikte, 1967 sınırları temelinde (Batı Şeria, Gazze ve Doğu Kudüs) geçici bir Filistin devletinin kurulmasını kabul edebileceğini belirtti.
• ​Mücadelenin Yahudilere karşı değil, "işgalci Siyonist projeye" karşı olduğunu vurgulayarak antisemitizm suçlamalarını reddetti.

​Buna rağmen, silahlı direnişi meşru bir hak olarak görmeye devam etmektedir.

​Askeri ve Siyasi Yapı

​Hamas'ın iki ana kanadı bulunmaktadır:

1. ​Siyasi Büro: Hareketin genel stratejisini belirleyen, diplomatik ilişkileri yürüten ve sosyal hizmetleri organize eden karar alma organıdır. Liderliğini şu anda İsmail Haniye ve Halid Meşal gibi isimler yürütmektedir.
2. ​İzzeddin el-Kassam Tugayları: Hamas'ın askeri kanadıdır. İsrail'e karşı roket saldırıları, intihar eylemleri (özellikle İkinci İntifada sırasında), sınır ötesi operasyonlar ve tünel savaşları gibi eylemlerden sorumludur.

​Yönetim ve Popüler Destek

​Hamas, sadece bir askeri grup değildir. Aynı zamanda okullar, klinikler ve sosyal yardım ağları kurarak Filistin halkı arasında, özellikle Gazze'de, önemli bir taban oluşturmuştur. Bu sosyal hizmetler ve yolsuzlukla mücadele söylemi, 2006'da yapılan Filistin yasama seçimlerinde rakibi El Fetih'e karşı ezici bir zafer kazanmasını sağladı.

​Bu seçim zaferinin ardından El Fetih ile Hamas arasında yaşanan ve "Filistin iç savaşı" olarak da anılan kanlı çatışmalar, 2007'de Hamas'ın Gazze Şeridi'nin tam kontrolünü ele geçirmesiyle sonuçlandı. O tarihten bu yana Gazze, Hamas tarafından yönetilmektedir. Bu durum, İsrail ve Mısır'ın Gazze'ye sıkı bir abluka uygulamasına yol açmıştır.

​7 Ekim 2023 Saldırısı ve Sonrası

​7 Ekim 2023'te Hamas, İsrail'e yönelik tarihindeki en büyük ve en kanlı saldırıyı gerçekleştirdi. İzzeddin el-Kassam Tugayları, Gazze sınırını aşarak İsrail'in güneyindeki kasaba ve askeri üslere sızdı, yüzlerce sivili ve askeri öldürdü ve 200'den fazla kişiyi rehin alarak Gazze'ye götürdü.

​Bu saldırı, İsrail'in Hamas'ı yok etme hedefiyle Gazze Şeridi'ne yönelik benzeri görülmemiş bir askeri operasyon başlatmasına neden oldu. Saldırı ve ardından gelen savaş, on binlerce Filistinlinin hayatını kaybetmesine, Gazze'de büyük bir insani krize ve bölgede tansiyonun tehlikeli bir şekilde yükselmesine yol açtı.

​Uluslararası Statü

​Hamas'ın uluslararası statüsü kutuplaşmış durumdadır. Batılı ülkelerin çoğu onu bir terör örgütü olarak görürken, Türkiye, Katar ve İran gibi ülkeler Hamas'ı meşru bir direniş hareketi ve siyasi bir aktör olarak tanımaktadır. Rusya ve Çin gibi diğer güçler ise Hamas'ı terör örgütü listesine almamakta ve onunla diyalog kanallarını açık tutmaktadır.

​Sonuç

​Hamas, Filistin halkının bir kısmı için işgale karşı direnişin sembolü, bir sosyal hizmet sağlayıcısı ve siyasi bir güçtür. Diğer yandan, İsrail ve uluslararası toplumun önemli bir kesimi için ise sivilleri hedef alan, barış sürecini baltalayan ve radikal bir ideolojiye sahip bir terör örgütüdür. Ortaya çıkışından bugüne, hem Filistin siyasetini hem de İsrail-Filistin çatışmasının seyrini derinden etkileyen karmaşık ve çok yönlü bir yapı olarak bölgedeki varlığını sürdürmektedir.